Archief Ateliers
April 2015
, nr. 11

De Archief Ateliers hebben een half jaar lang samengewerkt en onderzoek gedaan. De resultaten presenteerden zij in januari tijdens twee symposia. In deze gezamenlijke nieuwsbrief staat de evaluatie van de beide Ateliers centraal, gevolgd door korte aankondigingen van de verschillende activiteiten als vervolg van Atelier AO en DS. Blijf ons volgen op www.archiefateliers.nl

Archief Ateliers | Een geslaagde formule

Het Platform voor Archiefonderwijs en –Onderzoek is enthousiast over de evaluatie van de Ateliers Actieve Openbaarheid (AO) en Documenteren van de Samenleving (DS) en wil een nieuw Atelier inrichten. De evaluatie wijst uit dat er veel behoefte is aan verder onderzoek naar de vele vragen die nog openstaan en de nieuwe vragen die zijn opgeworpen. Sleutelwoord van een nieuw Atelier is ‘kruisbestuiving’: tussen onderwijs en onderzoek, tussen archivistiek, recordsmanagement, ‘aanpalende’ disciplines en niet te vergeten: de archiefvormers zelf.

Na de twee slotsymposia van de Ateliers aan het begin van dit jaar heeft Nancy van Asseldonk een onderwijskundige evaluatie gehouden onder alle betrokkenen bij de Ateliers, inclusief bezoekers van de bijeenkomsten. De hoofdvraag was of het Atelier als werkvorm tegemoet komt aan de behoeften van zowel het onderwijs als het werkveld. In opzet richtte het Atelier zich op:

– onderzoekend leren in een innovatieve, dynamische en onvoorspelbare context;
– samenwerking tussen beginners en gevorderden, en tussen verschillende disciplines;
– wisselwerking tussen theorie en praktijk.

Aan de hand van een enquête en een vergadering met direct betrokkenen bij de Ateliers zijn de onderwijsdoelstellingen, het onderzoek en de organisatorische aspecten geëvalueerd. De enquête is door 53 studenten, docenten, (student- en docent-)onderzoekers, experts, professionals en deelnemers aan de bijeenkomsten ingevuld. Van de uitkomsten van zowel de enquête als de vergadering is een evaluatierapport samengesteld, met als belangrijkste conclusies:

1. Waardering voor kennisuitwisseling
De kracht van de Ateliers lag in de real life ontmoetingen gericht op kennisdeling. Het Atelier als netwerk van studenten, medewerkers van de onderwijs- en praktijkinstellingen en het werkveld is er in geslaagd op een nieuwe manier kennis te delen door interactief en interdisciplinair te debatteren en ervaringen uit te wisselen.

2. Minder kennisontwikkeling dan verwacht
In de praktijk is het gezamenlijk werken aan complexe problemen minder van de grond gekomen. De studenten hebben de geplande uren voor hun stage of onderzoek aan de onderzoeksvraag besteed, maar dat gold in mindere mate voor de docent-onderzoekers en professionals in de praktijkinstellingen. Als gevolg daarvan is kennisontwikkeling – één van de andere doelstellingen van de Ateliers –  achtergebleven bij de verwachting. Een volgend Atelier zal duidelijker moeten zijn over wat het onder kennisontwikkeling verstaat. Gaat het om bewustwording, is het in gang zetten van een veranderproces een voldoende resultaat of is er een resultaatverplichting om een concreet eindproduct te leveren?

3. Behoefte aan focus en diepgang
Behalve dat de deelnemers tevreden waren over de combinatie van werkvormen, zijn er kritische opmerkingen gemaakt over de invulling van de Ateliers. Volgens sommigen bleef het atelierwerk te veel aan de oppervlakte. De behoefte aan focus en diepgang stond op gespannen voet met de breedte van de bijeenkomsten. Verder hadden de deelnemers enerzijds behoefte aan meer duidelijkheid, zoals vooraf vastgestelde definities en kaders. Anderzijds was er de wens naar meer openheid en naar een minder ‘dicht timmeren’.

4. Meer interdisciplinariteit
De deelnemers willen ‘de buitenwereld’ nog meer bij de Ateliers betrekken, maar wel selectief en afhankelijk van het thema en/of de concrete onderzoeksvraag. Tijdens de bijeenkomsten werden al diverse crossovers gerealiseerd en diverse deelnemers gaven aan dit graag geïntensiveerd te zien, niet alleen bij de bijeenkomsten maar ook in het onderzoek.

De deelnemers, tot slot, waren het er allemaal over eens dat de Ateliers een vervolg moeten krijgen. Ze noemden verschillende vervolgthema’s, zowel op vakinhoudelijk gebied als wat betreft innovatie van het beroep en het werkveld. Binnenkort gaat het PAOO in gesprek met Archief2020 over verdere samenwerking. En er wordt een thema bepaald en een projectplan geschreven, om in september met één of twee nieuwe Ateliers te starten.

Borging van resultaten      

De komende weken werken de Ateliers AO en DS ieder aan een S@P-publicatie in de vorm van een schetsboek met eerste onderzoeksresultaten, do’s and don’ts, tabellen, grafieken en notities. Tegelijkertijd wordt de website archiefafateliers.nl aangepast, zodat een volgend Atelier er meteen mee verder kan. Zowel de publicaties als de website zijn begin juni gereed en worden tijdens de KVAN-dagen gepresenteerd. In het meinummer van het Archievenblad verschijnt een artikel over alle activiteiten van de Ateliers AO en DS, van september 2014 tot februari 2015.

 

Atelier DS: het vervolg  

Bijlmer Meer, Vitrine van Zuidoost
In 2014 is Imagine IC, één van de Atelier DS-partners, gestart met het participatieve buurtarchief Bijlmer Meer. Dit wordt gepresenteerd in een vaste opstelling waarin mensen uit Zuidoost uit eigen huis en herinnering verhalen en spullen delen. In 16 archieflades liggen foto’s, een huurcontract, plastic tasjes en stofstaaltjes. Ze worden gecombineerd met geluiden en met objecten in een vitrinekast boven de lades. De opstelling is vertrekpunt voor verder verzamelen. Verzamelen is bij Imagine IC een dynamisch groepsproces van identificeren en bewaren, maar ook van bespreken en tegenspreken. In het Atelier DS onderzocht Imagine IC de mogelijkheden en gevolgen van participatief verzamelen van de eigen tijd voor de archiefpraktijk.

Zicht op vraag naar kennis en aanbod van scholing
Het manifest Leren als levensstijl en de film Leren leren (BRAIN, 2014) speelden in het atelier Documenteren van de Samenleving een belangrijke rol. Beide producties zijn gemaakt om professionals aan te sporen aan hun eigen professionele ontwikkeling te werken en instellingen om ontwikkelingsgericht om te gaan met personeel en organisatie. Of de juiste condities en voorzieningen aanwezig zijn om mensen daadwerkelijk te kunnen laten leren wat ze willen en moeten leren, weten we nog niet. Daarom is meer zicht nodig op de vraag naar kennis in relatie tot het scholings- en trainingsaanbod in de archiefbranche. Met dit doel start BRAIN een inventariserend onderzoek en een reeks gesprekken over organisatieontwikkeling en personeelsbeleid. BRAIN zal KVAN en SOD nauw betrekken bij dit traject.

Streekarchief Midden-Holland start pilot Tour de France
Voortbouwend op Atelier DS en geïnspireerd door Gewaardeerd Verleden van de commissie Jeurgens en de Systeemanalyse van Mark van Twist is het Streekarchief Midden-Holland de samenwerking aangegaan met de gemeente Gouda, getiteld ‘het Geheugen van de stad’. Met ‘werkend leren’ als uitgangspunt richt de werkgroep zich op twee taken. Enerzijds ontwikkelt zij een methodiek om de particuliere collecties binnen de Goudse gemeenschap dynamisch en interactief aan te vullen. Anderzijds brengt zij de netwerken in de stad in beeld en leert daarbij om trends en hotspots te signaleren. De doorkomst van de Tour de France door Gouda grijpt de werkgroep aan om deze netwerk- en trendbenadering toe te passen.                

Het vangnetwerk van Lauren Romijn (Reinwardt Academie)
Het idee dat archiefinstellingen de samenleving verkennen om actief particuliere archieven te waarderen, selecteren en acquireren spreekt mij aan. Na mijn stage bij het Streekarchief Midden-Holland onderzoek ik voor mijn eindscriptie hoe archiefinstellingen particuliere archieven identificeren en verzamelen. Daarbij maak ik gebruik van literatuur over participatieve projecten in musea. Mede op basis daarvan wil ik voor archiefinstellingen een model ontwikkelen om actief relaties aan te gaan met het brede publiek. Ik noem dit model een vangnetwerk.        

               

Atelier AO: het vervolg          

Neem deel aan het Kennisnetwerk Actieve Openbaarheid
Een “Kennis- èn Doe Netwerk Actieve Openbaarheid”, die wens werd geuit tijdens het symposium over Actieve Openbaarheid op 29 januari jl. Het Nationaal Archief en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid hebben die handschoen opgepakt en initiëren dat netwerk. Het netwerk biedt een plek waar kennis en kunde op het gebied van actieve openbaarheid samenkomen. De nadruk ligt op doen: het netwerk wordt gekoppeld aan concrete pilots en projecten die passen bij de ambities van de deelnemers. Het initiatief komt voort uit het atelier Actieve Openbaarheid. Doe jij mee? Op donderdag 21 mei vindt de kick-off plaats. Wil je er bij zijn, of als partner deelnemen aan het netwerk? Meld je dan aan via marieke@open-overheid.nl

AIDO en Actieve Openbaarheid
Op 9 maart jl. vond in Nieuwegein het drukbezochte congres Archiefinnovatie Decentrale Overheden (AIDO) plaats. Keynote spreker Brenno de Winter legde de nadruk op het belang van openbaarheid en toegankelijkheid van overheidsinformatie. In de parallelsessies was aandacht voor de randvoorwaarden voor openbaarheid en toegankelijkheid: e-depot, kwaliteitszorg, het Strategisch Informatieoverleg. Vanuit het atelier Actieve Openbaarheid verzorgden Jeroen van Oss en Erika Hokke de sessie “Balanceren met Informatie. Over Open Overheid, Privacy en Archivering nieuwe stijl”. Tijdens deze sessie presenteerden zij de resultaten van het onderzoek dat binnen het atelier Actieve Openbaarheid is uitgevoerd. Meer informatie over het congres en de sessies is te vinden via de congreswebsite.  Zie: http://cs-vng.nl/onze-diensten/hand-outs/handouts-congres-archiefinnovatie-.aspx

Het documentenregister van WOO, een onderzoek van Teun de Reijke (Reinwardt Academie)
Mijn stage bij het atelier Actieve Openbaarheid heeft mij op het onderwerp van mijn afstudeerscriptie gebracht: het documentenregister van het wetsvoorstel Wet Open Overheid (WOO). De WOO is een hoogst actueel onderwerp: momenteel wordt het voorstel behandeld in de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel moet de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) vervangen en daarmee de nieuwe ‘openbaarheidswet’ worden. Want niet alleen wordt er onder de WOO meer openbaar dan onder de WOB, er is ook het WOO-register. Zo’n register is niet helemaal onbekend: Noorwegen werkt er al jaren mee en ook op EU-niveau bestaan er meerdere documentenregisters. Met mijn scriptie wil ik de eventuele implementatie van documentenregisters in Nederland verkennen en dan met name de rol van de archivaris hierbij.

Onderzoek Kirsten van den Eijnde (Reinwardt Academie): vervroegd overbrengen van archieven
Geïnspireerd door mijn stage bij het atelier Actieve Openbaarheid ga ik een scriptieonderzoek doen naar de voor- en nadelen van vervroegd overbrengen van archieven en welke mogelijkheden dit biedt voor actieve openbaarheid. Nu vraagt de digitalisering van de werkprocessen bij de overheid om een andere aanpak dan digital borndocumenten. Is de overbrengingstermijn van 20 jaar dan nog wel van deze tijd? Kunnen en moeten we niet eerder overbrengen en kunnen we dan meteen inspelen op de vraag naar actieve openbaarheid? Heeft u tips, of wilt u meewerken aan een interview? Neem dan vooral contact met mij op, via kirsten.vandeneijnde@student.ahk.nl

Behandeling WOO
Het tweede plenaire debat in de Tweede Kamer over de Initiatiefwet Open Overheid (WOO) staat gepland op 13 april a.s. Zie voor de agenda en de stukken de agenda van de Tweede Kamer. Zie:http://www.overheid360.nl/exposant/59551

Atelier Actieve Openbaarheid bij Overheid 360* 
Op 22 en 23 april a.s. vindt in de Jaarbeurs in Utrecht de beurs Overheid 360* plaats (vroeger bekend als de Overheid en ICT-beurs). Overheid 360* richt zich op professionals bij de overheid die zich bezig houden met informatie en informatievoorziening. Op 23 april verzorgt het atelier Actieve Openbaarheid tijdens deze beurs een presentatie over Actieve Openbaarheid by design. Zie:http://www.overheid360.nl/exposant/59551

Balanceren met informatie
In het aprilnummer van het tijdschrift Overheidsdocumentatie verschijnt het artikel ‘Balanceren met informatie’ over de eerste resultaten van het atelier Actieve Openbaarheid. Zie: http://www.od-online.nl