Archiefateliers: geslaagde formule, zie Evaluatierapport Ateliers (Archief2020) 

Actieve Openbaarheid: een Open Aanpak

Open Atelier | Symposium

donderdag 29 januari 2015, (9:15) 9:45 – 16:00 uur
Nationaal Archief, Prins Willem Alexanderhof 20, Den Haag

Een open overheid maakt actief openbaar. Maar hoe? Kunnen we daar actief kennis en ervaringen over delen?  Dat is de vraag die op 29 januari centraal staat tijdens het symposium Actieve Openbaarheid: een Open Aanpak.

In de ochtend delen Marens Engelhard (Algemeen Rijksarchivaris), Bas Eenhoorn (Nationaal Commissaris Digitale Overheid) en Albert Meijer (hoogleraar Publieke Innovatie) hun visie en ervaringen rondom actieve openbaarheid met u. Aansluitend presenteren de onderzoekers van het atelier Actieve Openbaarheid van WABO-dossiers de resultaten van het onderzoek dat zij de afgelopen maanden hebben uitgevoerd. Drie thema’s staan centraal: juridische aspecten van actieve openbaarheid, de behoefte aan actieve openbaarheid bij diverse stakeholders en de vraag of actieve openbaarheid by design te realiseren valt.

In de middag staan verdiepende sessies op het programma.  Deze verdiepende sessies gaan in op verschillende initiatieven en vraagstukken op het gebied van Actieve Openbaarheid. Ter afsluiting kijken we in een debat vooruit: wat hebben we geleerd en kunnen we toepassen? Wat moeten we nog uitzoeken en organiseren? Hoe kunnen we verder?

Voorlopig programma

9:15 – 9:45           ontvangst, registratie, koffie
9:45 – 11:15          Actieve openbaarheid: een Open Aanpak
  • Openbaarheid en Archieven – Marens Engelhard, Algemeen Rijksarchivaris
  • Openbaarheid en Digitale Overheid – Bas Eenhoorn, Nat. Commissaris Digitale Overheid
  • Transparantie en Publieke Innovatie – Albert Meijer, hoogleraar Publieke Innovatie
11:15-11:30          koffie/theepauze
11:30-12:30        Vernissage! Het atelier Actieve Openbaarheid presenteert haar resultaten.
  • De onderzoekers van het atelier Actieve Openbaarheid van WABO-dossiers presenteren de resultaten van hun onderzoek.
12:30 – 13:00       lunch in foyer
13:00 – 15:00       Open over Open:  verdiepende sessies over Actieve Openbaarheid
  • Twee rondes met parallelsessies. Meer informatie volgt begin januari.
15:00 – 15:15      theepauze
15:15 – 16:00      Debat: Van aanpakken en doorpakken. Of Actieve Openbaarheid, de vaart er in
16:00                   borrel en napraten
Lees meer over het symposium
Organisatie:     atelier Actieve Openbaarheid i.s.m. het Nationaal Archief, Archief 2020 en het Expertisepunt Open Overheid.
Locatie:              Nationaal Archief, Prins Willem-Alexanderplein 20, Den Haag.
Aanmelden:     aanmelding voor het symposium bij Erika Hokke: erika@stroomin.nl

Atelier DS trekt dwarsverbanden

Open Atelier | Slotsymposium

Op 21 januari 2015 presenteert het Atelier Documenteren van de Samenleving (DS) zijn resultaten van vijf maanden onderzoek naar eigentijdse particuliere (digitale) archieven, inclusief sociale media. Wat willen en kunnen archivarissen hiermee? Hoe worden die verzamelingen geïdentificeerd, gewaardeerd en eventueel geacquireerd? Studenten en docenten leggen hun bevindingen en nieuwe inzichten voor. Samen met een panel en het publiek wordt verkend welke onderzoeksvragen naar de rol van de archivaris in een zichzelf documenterende samenleving nog beantwoord moeten worden.
Atelier DS trekt dwarsverbanden
Het atelier DS en ook het slotsymposium staan in het teken van dwarsverbanden tussen participatieve projecten bij Archief Eemland, Imagine IC, Stadsarchief Amsterdam en Streekarchief Midden-Holland. Onderzoek in de praktijk is verbonden met theoretische concepten en vergeleken met participatief verzamelen in de brede erfgoedwereld van musea, immaterieel en digitaal erfgoed. Deze dwarsverbanden worden op 21 januari gezamenlijk aangescherpt onder begeleiding van Theo Thomassen (hoogleraar archivistiek Universiteit van Amsterdam).
Het programma op 21 januari bestaat uit een plenair onderdeel en uit workshops:
1. Videostatement van Laura Millar, vrij gevestigd archivaris in Canada en gastdocente van Atelier DS
2. Presentatie van praktijkonderzoek bij vier archiefinstellingen Yente Christiaanse (Reinwardt Academie),  Mariam Heijne (Reinwardt Academie), Marieke Houtekamer (Universiteit Leiden) en Lauren Romijn (Reinwardt Academie)
3. Reactie door het publiek, voorafgegaan door reacties van een panel met:
     – Hester Dibbits (lector erfgoedtheorie Reinwardt Academie),
     – Charles Jeurgens (hoogleraar archivistiek Universiteit Leiden),
     – Alfred Marks (archivaris Het Nieuwe Instituut)
     – Inge Schoups (stadsarchivaris van Antwerpen)
4. Keuze uit workshops:
I De archivaris tussen risicomanagement en sociaal engagement 
Susanne Neugebauer (docent/onderzoeker archivistiek  Hogeschool en Universiteit van Amsterdam). Deze workshop voert de discussie over de maatschappelijke opdracht van de archivaris, zijn verantwoordelijkheid en zijn mogelijke rol in onze netwerksamenleving. Welke waarderingsstrategieën kiezen archivarissen, welke archiveringsadviezen geven ze en welke alternatieven voor acquisitie overwegen ze? Handvatten aangereikt door Laura Millar worden nader uitgewerkt en aangevuld met atelierervaringen.
II Representativiteit bij acquisitie 
Maaike Lulofs (docent/onderzoeker archivistiek, Hogeschool en Universiteit van Amsterdam). Een goede documentatie van de samenleving is gebaat bij representativiteit van de gedocumenteerde groepen/personen. In hoeverre is dit mogelijk? In dit kader kijkt Lulofs naar het beleid van archiefdiensten ten aanzien van deviante groepen en hun archiefbescheiden. De workshop gaat dieper in op maatschappelijke representativiteit als waarderingselement voor acquisitie.

III Documenteren van samenleving: wisselwerking theorie en praktijk
Theo Thomassen (hoogleraar archivistiek Universiteit van Amsterdam). Studenten archiefwetenschap van de UvA (Siegfried Dorré, Henrik Lillin, Evi de Meijer, Stefan Rutten, Cynthia Schokker en Ronald van der Steen) hebben naar verschillende vraagstukken rond van het documenteren van de samenleving onderzoek gedaan. Vier van hen presenteren de onderzoeksresultaten met als cruciale vraag hoe burgers en vervolgens archiefinstellingen omgaan met waardering en selectie.
Atelier DS trekt dwarsverbanden 
Datum:         21 januari 2015
Tijd:              12.30 – 17.00 uur, inloop vanaf 12.00 uur (voor lunch wordt gezorgd)
Locatie:        Universiteit Leiden, Lipsiusgebouw zaal 005

Enquête Actieve Openbaarheid : doe mee!

Het atelier Actieve Openbaarheid onderzoekt de behoefte aan actieve openbaarheid van WABO-dossiers bij burgers en organisaties. Kirsten van den Eijnde voert het onderzoek uit (student Reinwardt Academie, stagiaire atelierpartner het Noord-Hollands archief).
Wilt u meedoen aan het onderzoek door deze enquête in te vullen, dat duurt ongeveer 15 minuten. Zowel Kirsten als het atelier zijn u daarvoor zeer erkentelijk. Klik hier om de enquête in te vullen.

 

KVAN-lezing Laura Millar beschikbaar

Op 29 oktober gaf de Canadese archivaris Laura Millar een KVAN-lezing in Gouda, getiteld What is the role of the archivist in a society that is increasingly documenting itself? Wil je de tekst nalezen? Klik dan op de link in de titel.

 

Privacy en Openbaarheid ‘by design’

Atelier Actieve Openbaarheid | Masterclass

dinsdag 25 november 2014, (14:30) 15:00-17:00 uur
FLOOR | HvA Kohnstammhuis, Amsterdam
Het atelier Actieve Openbaarheid organiseert op 25 november een masterclass over privacy en actieve openbaarheid ‘by design’. Het beschermen van persoonsgegevens is een belangrijk aandachtspunt bij het actief openbaar maken van overheidsinformatie. Valt de bescherming van persoonsgegevens in te bouwen in de processen en systemen van de overheid? Dat is de centrale vraag die in deze masterclass centraal staat.
De masterclass start met een inleiding door mr. drs. Bart van der Sloot (Instituut voor Informatierecht UvA, IVIR). Hij gaat in op de bescherming die de privacywetgeving biedt aan burgers. Hoe ver gaat die bescherming? Hoe verhoudt de bescherming van persoonsgegevens zich tot actieve openbaarmaking van overheidsinformatie? Aansluitend gaat dr. Jaap-Henk Hoepman (Institute for Computing and Information Science Radboud Universiteit en het Privacy & Identity Lab) in op de mogelijkheden van Privacy by design. Zijn stelling “Privacy kun je beschermen door het te ontwerpen”. De masterclass zoomt vervolgens in op de casus die centraal staat in het atelier Actieve Openbaarheid: de vergunningverlening volgens de WABO. Gezamenlijk wordt gezocht naar de  mogelijkheden om informatie in dit proces actief openbaar te maken, terwijl tegelijkertijd de privacy wordt bewaakt.
14:30 – 15:00 uur  Ontvangst met koffie/thee
15:00 – 17:00 uur   Masterclass:
  • Privacy in wetgeving: wat mag wel en wat mag niet – inleiding door mr. drs. Bart van der Sloot
  • Privacy kun je beschermen, door het te ontwerpen – inleiding door dr. Jaap-Henk Hoepman
  • Privacy beschermen in de WABO-vergunningverlening – behandeling casus. Beide inleiders geven advies.
17:00-17:30          Napraten en borrel


De archivaris en zijn vangnetwerk

Atelier Documenteren van de Samenleving | Open Atelier

Donderdag 11 december 2014, 12:00-14:30 uur
Op 11 december zoomt het atelier Documenteren van de Samenleving in op de taken van een archivaris bij het identificeren en verwerven van particuliere archieven. Tijdens haar masterclass op 30 oktober onderscheidde gastdocent Laura Millar er vier: 1. fungeren als ‘vangnet’ bij de verwerving en archivering van particuliere archieven en verzamelingen in bestaande archiefinstellingen, 2. facilitering van particuliere partijen bij het bewaren van hun archieven, 3. ontwikkeling van tools om particuliere archieven met elkaar te verbinden en toegankelijk te maken en 4. bewustmaking van het grote publiek van de waarde van archieven. Millar projecteerde deze taken op de vier lopende atelierprojecten bij Archief Eemland, Stadsarchief Amsterdam, Streekarchief Midden-Holland en ImagineIC. En over deze indeling gaan de vier student-onderzoekers in discussie met het hele Open Atelier.
Het tweede deel van De archivaris en zijn vangnetwerk (vrij naar de titel van de scriptie van Lauren Romijn) sluit aan bij Het Bewaren Waard van Archief Eemland, waarmee het publiek z’n ‘schoenendoos’ met persoonlijke documenten en foto’s online kan bewaren en delen. Uitgenodigd worden gebruikers van Het Bewaren Waard, vrijwilligers en geïnteresseerden. Iedereen mag aansluiten. Na een presentatie over ‘participatory archives’ waaronder Het Bewaren Waard, worden de atelierdeelnemers en het publiek om reacties gevraagd. Tot slot doen de student-onderzoekers onder de deelnemers van het Open Atelier een participatief onderzoek naar participatief verzamelen. Ze leggen de aanwezigen een aantal stellingen voor, zoals:
– Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van hun archieven; archivarissen moeten zich daarbuiten houden.
– Wat een archief nu binnenhaalt, zal het voor altijd moeten bewaren.
– Mensen documenteren (op sociale media) wat zij zelf kiezen en kwijt willen. Dit is niet representatief en voor archiefinstellingen dus niet het bewaren waard.
Het Open Atelier besteedt veel aandacht aan samenwerking tussen de vier archiefinstellingen en aan uitwisseling tussen onderzoekers, docenten, professionals en atelierbezoekers. Graag rekenen wij op een actieve bijdrage van alle aanwezigen.
Wie wil meedoen aan het Open Atelier kan zich aanmelden bij Liane van der Linden, lvanderl@upcmail.nl.
Open Atelier               LET OP: 12.00 – 14.30 uur
Locatie:                         Archief Eemland, Eemplein 73 (Het Eemhuis, 3e verdieping) Amersfoort


Actuele communities en hun actoren

Open Atelier DS 20/11  | PIVOT-symposium

Op donderdag 20 november organiseert het atelier Documenteren van de Samenleving een Open Atelier over actuele waarderingsmethodieken en de acquisitie van particuliere archieven.
Voorafgaand aan het Open Atelier en op dezelfde locatie vindt het PIVOT-symposium plaats. Het symposium vergelijkt de waarderingsmethodiek van het Project Invoering Verkorting Overbrengingstermijn (PIVOT) uit 1992 met die van het rapport ‘Gewaardeerd Verleden’ uit 2007. Dit gebeurt aan de hand van vragen als: is een integrale waardering van overheids- en particulier archief wenselijk en mogelijk? Wordt in de nieuwe aanpak het historisch motief in de archiefselectie geherintroduceerd en hoe nieuw is eigenlijk de nieuwe aanpak?
In het Open Atelier worden de participatieactiviteiten van Archief Eemland, Imagine IC, Stadsarchief Amsterdam en Streekarchief Midden-Holland onder de loep genomen door een panel van denkers en doeners uit de archief-, erfgoed en communicatiewereld: Paul van de Laar (directeur van het Museum Rotterdam) is een voorloper op het gebied van participatief verzamelen. Floortje Vantomme werkt bij Tapis Plein, het Belgische expertisecentrum voor cultureel (immaterieel) erfgoed dat methodieken en tools ontwikkelt om een breed publiek actief bij de erfgoedpraktijk te betrekken. Het derde panellid, Dick Rijken (lector digitale media bij de Haagse Hogeschool), is een specialist op het gebied van  online communities. Hester Dibbits (lector Cultureel Erfgoed, Reinwardt Academie) leidt de gedachtewisseling en verschuift hierbij het perspectief van museaal naar archivistisch waarderen én van identificeren naar participatief acquireren.
In het tweede uur van het Open Atelier diepen studenten en docenten aan de hand van hun lopende onderzoek bij genoemde archiefinstellingen de verschillende deelthema’s verder uit. Aansluitend kunnen belangstellenden het college Vergelijkende Archiefwetenschap volgen op dezelfde locatie.
Programma 20 november
10.00 – 12.00 uur PIVOT symposium
12.30 – 14.30 uur Open Atelier
15.00 – 18.00 uur College
Locatie: Imagine IC, Frankemaheerd 2, 1102 AN Amsterdam ZO
Aanmelden voor het Open Atelier kan bij Liane van der Linden, lvanderl@upcmail.nl. Aanmelden voor het college graag via een e-mail naar Theo Thomassen, t.h.p.m.thomassen@uva.nl.

“Actieve openbaarheid: vanzelfsprekend of niet?”


Open Atelier | Debat

Op 28 oktober 2014 hield het atelier Actieve Openbaarheid een debat met burgers, ondernemers, journalisten, ambtenaren en bestuurders over de behoefte aan actieve openbaarheid. Het Open Atelier wordt geopend door Michael Mekel, adviseur Raad voor het Openbaar Bestuur en auteur van het invloedrijke advies Gij zult openbaar maken. Zowel de kabinetsvisie Open Overheid als de initiatiefwet Open Overheid bouwen voort op dit advies. Na deze opening geven verschillende stakeholders vanuit overheid en samenleving aan wat zij vinden van het actieve openbaarheid: wenselijk of niet wenselijk? Mogelijk of niet mogelijk? Vanzelfsprekend of onvermijdelijk? Lees hier het verslag.
Met:
Michael Mekel, adviseur Raad voor het Openbaar Bestuur, auteur advies Gij zult openbaar maken
Deelnemers met uiteenlopende achtergrond (journalist, bedrijfsleven, ambtenaar, bestuurder, burger) nemen deel aan het debat, waaronder:
  • Michael Mekel (adviseur Raad voor het Openbaar Bestuur)
  • Dimitri Tokmetzis (journalist De Correspondent)
  • Bennie Blom (raadslid gemeente Moerdijk)
Datum: dinsdag 28 oktober 2014, 15:00 uur – 16.30 uur; inloop vanaf 14.30 uur
Locatie: Stadsarchief Rotterdam, Hofdijk 651, Rotterdam (grote zaal)

Open Atelier 30/10  | Masterclass Laura Millar

Donderdag 30 oktober vindt het derde Open Atelier plaats. Het  thema  is collective memory en community archives. De Canadese archivaris Laura Millar (onderzoeker, universitair docent en consultant  archief- en informatiemanagement) komt  naar Nederland en speelt een actieve rol in het Open Atelier. Laura Millar schrijft spraakmakende boeken en artikelen over records management,  information management, persoonsarchieven, participatory archives en documentation strategies. Haar boek Archives: Principles and Practices werd in 2011 bekroond door de Society of American Archivists. Ze heeft gedoceerd aan de Universiteit van British Columbia, Simon Fraser, Universiteit van Alberta en van Toronto; zij is verbonden geweest aan de International Records Management Trust en tegenwoordig is zij zelfstandig consultant, werkzaam voor overheden, universiteiten en andere onderwijsinstellingen, non-profit instellingen en andere organisaties in Canada en daarbuiten. In haar wetenschappelijk onderzoek richt zij zich onder meer op de relatie tussen archief en geheugen en dan met name op de relatie tussen informatie, kennis, het persoonlijke en het sociale geheugen. Deze thema’s staan ook centraal in haar werkbezoek aan Nederland.
Op 28, 29 en 30 oktober bezoekt Laura Millar de archiefinstellingen die meedoen aan  het atelier Documenteren van de Samenleving: op 28 oktober het Stadsarchief Amsterdam en Imagine IC in Amsterdam, op 29 oktober het Streekarchief Midden-Holland en op 30 oktober Archief Eemland in Amersfoort. Verder geeft zij op woensdag 29 oktober ’s morgens een lezing voor KVAN-leden en belangstellenden, getiteld Do archivists have a documenting role in a society that increasingly documents itself? Donderdag 30 oktober leidt zij ’s middags tijdens het Open Atelier een masterclass met studenten, docenten en onderzoekers van Atelier DS. Aansluitend treedt zij op als gastdocent in het college Vergelijkende Archiefwetenschap van Theo Thomassen.
Programma 29 oktober
11.00 – 12.00 uur, Oud-Katholieke Kerk, Hoge Gouwe 107, 2801 LD Gouda
KVAN lezing Do archivists have a documenting role in a society that increasingly documents itself?
Graag aanmelden bij Theo Vermeer, voorzitter commissie Permanente Educatie: th.vermeer@rotterdam.nl
Programma 30 oktober
12.30 – 14.30 uur, Chocoladefabriek (Steenlandzaal), Klein Amerika 20, 2806 CA Gouda
Masterclass Atelier DS. Wie de masterclass wil bijwonen als toehoorder kan zich opgeven via lvanderl@upcmail.nl
15.00 – 18.00 uur, Chocoladefabriek (Steenlandzaal) Gouda
College Vergelijkende Archiefwetenschap


Open Atelier 30/9  | Wat is actieve openbaarheid?

Op dinsdag 30 september vindt in de Europoint III toren in Rotterdam het Open Atelier ‘Wat is actieve openbaarheid’ plaats.  Dit Open Atelier is gericht op een verkenning van het begrip ‘actieve openbaarheid’.  Wat verstaat het kabinet eronder en hoe wordt het ingevuld? Is actieve openbaarheid haalbaar, welke scenario’s zijn mogelijk? Waar wordt het al goed benaderd of is het gelukt? Twee sprekers praten ons bij over de achtergrond en actuele ontwikkelingen. Imke Arts-Vrijling (senior beleidsmedewerker bij BZK-B&I) gaat in op de historie en stand van zaken van de kabinetsvisie Open Overheid, specifiek op actieve openbaarheid. Marieke Schenk (projectleider Expertisepunt Open Overheid) gaat in op de vraag hoe overheidsorganisaties dit principe van actieve openbaarheid in de praktijk proberen te brengen en welke vragen daarbij spelen.
Het tweede deel van middag besteden we aan het lopende onderzoek van het atelier Actieve Openbaarheid: wat is er tot nu toe onderzocht, wat wordt het vervolg, wat zijn de dwarsverbanden met de andere onderzoeken en wat betekenen de deelresultaten voor de centrale vraag?
Datum en tijd: 30 september 2014, 13:00-15:00 uur (aansluitend atelier 15:15-17:00 uur)
Locatie: Europoint III toren (14e etage), Marconiplein, Rotterdam
Route: bereikbaar met de metrolijnen A, B en C en onder andere de RET tramlijnen 21 en 23.
Meld je aan o.v.v. ‘Open Atelier 30/9′ bij Erika Hokke: erika@stroomin.nl

Open Atelier | Het recht om vergeten te worden

Donderdag 25 september start Atelier DS met het eerste Open Atelier. Het thema van deze bijeenkomst is ‘het recht om vergeten te worden’. Nieuwe Europese wet- en regelgeving richt zich op het verwijderen van persoonsgegevens uit databases van overheidsorganisaties en het Europese Hof bepaalde dat Google op verzoek van personen zoekresultaten in Europa moet verwijderen. Zo krijgen mensen meer greep op hun eigen verleden. Maar wie heeft eigenlijk de macht over het verleden? Het archiefwezen, de overheid of de burgers? Tijdens het Open Atelier belichten twee gastsprekers de achtergrond van de Europese Data Protection Regulation en de bezwaren ertegen vanuit de archiefwereld:
Bart van der Sloot, onderzoeker aan het Instituut voor Informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam en auteur van onder andere het artikel ‘De nieuwe consumentenrechten in de Algemene verordening gegevensbescherming: vergeten worden, dataportabiliteit en profilering’. Peter van Beek, gemeentearchivaris van Ede en lid van BRAIN en de KVAN, die de petitie tegen de Data Protection Regulation ondersteunden.
Het tweede deel van het Open Atelier wordt besteed aan het lopende onderzoek van de studenten: wat is er tot nu toe onderzocht, wat wordt het vervolg, wat zijn de dwarsverbanden met de andere onderzoeken en wat betekenen de deelresultaten voor de centrale vraag naar de rol van een archivaris in een zichzelf documenterende samenleving?
Wil je deelnemen aan het Open Atelier? Meld je dan aan door een e-mail te sturen naar Liane van der Linden lvanderl@upcmail.nl

Hoe en wat? Actieve openbaarheid in de praktijk

Op 2 september startte het atelier Actieve Openbaarheid van WABO-dossiers op de werkvloer van DCMR milieudienst Rijnmond. In een aangename interactieve setting behandelden twee sprekers de vraag “Hoe zit het proces van vergunningverlening in elkaar en welke openbaarheidsvraagstukken spelen er”. Theodoor Fernhout (regisseur WABO bij de afdeling Staf en Regie van DCMR) vertelde over de ingewikkelde organisatorische context van de vergunningverlening. De WABO, de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsvergunning, regelt de omgevingsvergunning. Dit is één geïntegreerde vergunning voor: bouwen, wonen, monumenten, ruimte, natuur en milieu. Een vergunning aanvragen kan bij één landelijk loket, het Omgevingsloket Online. DCMR en andere omgevingsdiensten behandelen de vergunningen met een milieuaspect, de gemeentes behandelen de overige vergunningaanvragen. Een eenvoudige vergunningaanvraag doorloopt in maximaal 8 weken het volledige proces van aanvraag, behandelen, besluitvorming en publicatie van de beschikking. Complexere aanvragen met een hoog risico voor de omgeving doorlopen in maximaal 6 maanden een procedure. Medewerkers van het WABO-regiebureau van DCMR halen de vergunningaanvragen uit het omgevingsloket en registreren de aanvraag in de eigen procesapplicatie. DCMR informeert de aanvrager actief over de voortgang. Aan het eind van het proces wordt de beschikking (de vergunning) gepubliceerd op internet. Dat laatste gebeurd zowel op de DCMR website als op Overheid.nl. Hierbij blijft het niet, DCMR wil de vergunningen ook op een kaart laten zien. Via de vergunningenkaart.nl kun je als burger dan zien welke milieuvergunningen in een bepaald gebied zijn afgegeven, bijvoorbeeld je woonomgeving.
Daarna ging Ron van Haperen (jurist bij het waterschap Brabantse Delta) in op de vergunningverlening door het waterschap Brabantse Delta en de openbaarheidsvraagstukken waar het waterschap mee te maken krijgt. Het waterschap geeft vergunningen af voor het bouwen van bruggen, het dempen van sloten, het lozen van water op het oppervlaktewater en het gebruik van oppervlaktewater. Burgers, maar net als bij DCMR vooral ook bedrijven, vragen geregeld informatie op bij het waterschap. Ron van Haperen besteedde specifiek aandacht aan het vraagstuk van actieve openbaarheid bij rampen, aan de hand van de ramp met Chemie-Pack in Moerdijk (januari 2011). Medewerkers van het waterschap waren snel ter plaatse, onder meer om watermonsters te nemen. Tijdens en direct na de ramp hadden omwonenden een grote informatiebehoefte, onder meer over het vervuilde water in sloten en oppervlaktewater of over gevaarlijke stoffen in het milieu. Het waterschap kon deze vragen niet direct beantwoorden, de watermonsters moesten immers eerst geanalyseerd worden. Vervolgens was er sprake van een strafrechtelijk onderzoek, waardoor de resultaten van het onderzoek ook in tweede instantie niet vrijgeven konden worden. Inmiddels zijn de uitslagen van het onderzoek van de watermonsters, na een bewerking en met een toelichting, via de website vrijgegeven.
Beide presentaties waren de opmaat voor verschillende discussies, over de beperkingen aan actieve openbaarheid, de mogelijkheid om leges in rekening te brengen bij WOB-verzoeken, privacy aspecten en de mogelijkheden om actieve openbaarheid in een systeem in te regelen. Zo vroeg men zich af of het vaker voorkomt, dat overheidsorganisaties informatie eerst bewerken en dan pas online publiceren omdat ‘de burger het anders misschien niet begrijpt’. Het is een vraag die we aan het panel gaan stellen tijdens het Open Atelier van 28 oktober.
Meer weten of mee doen aan het atelier? Mail naar Erika Hokke erika@stroomin.nl

Hoorzitting over de initiatiefwet Open Overheid

Op 3 september jl. vroeg de commissie Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer diverse deskundigen naar hun mening over het wetsvoorstel Open Overheid, ook bekend als de WOO.
De genodigden zijn deskundig op het gebied van openbaarheid van overheidsinformatie en/of vertegenwoordigers van organisaties die door die openbaarheid (kunnen) worden geraakt. In vier groepen konden zij hun zegje doen: journalisten, overheids- en semi-overheidsorganisaties, wetenschappers en het bedrijfsleven. In algemene zin werd tijdens de bijeenkomst duidelijk dat het wetvoorstel met gemengde gevoelens wordt ontvangen. Iedereen is voorstander van transparantie en openbaarheid van bestuur, maar men kijkt verschillend aan tegen de mate waarin de wetgever daar regels aan moet stellen. En in hoeverre regelgeving überhaupt bijdraagt aan het gewenste doel: een cultuur van openheid.
De journalisten zien in de wet verbeteringen ten opzicht van de huidige WOB, vooral als het gaat om de kortere beantwoordingstermijn, de digitale informatieverstrekking en de komst van de Informatiecommissaris. Toch zijn zij kritisch over de beperkte reikwijdte, het voortbestaan van de uitzonderingsgronden, zoals de ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ en de (on)mogelijkheden van de pers om de ‘ social watchdog’-functie te vervullen. Ze ervaren dat de overheid zijn informatie niet op orde heeft, en dat dit leidt tot trage beantwoording van vragen. Ze verwijzen naar effectief en efficiënt werkende systemen in het buitenland. Openbaarheid by design wordt bevorderd door onder meer templates voor het scheiden van feiten en persoonlijke beleidsopvattingen, informatieregisters en een goede interne regeling van informatie-classificatie.
Vanuit de tweede groep komt een gemengd beeld, van positief tot negatief. De Raad voor het Openbaar Bestuur is tevreden met de nieuwe wet, deze ligt in de lijn van het Rob-advies Gij zult openbaar maken. De VNG en de Nationale Politie zijn zeer kritisch; voor hen volstaat een aanpassing van de huidige WOB, met name over het misbruik. De nieuwe wet brengt een grote administratieve last en bureaucratie teweeg, terwijl gemeenten en Politie al veel stappen hebben gezet in de bevordering van openbaarheid. De VNG vindt bovendien dat de koepels (VNG, IPO en Unie van Waterschappen) niet onder deze nieuwe wet hoeven te vallen, via haar leden is immers alle informatie opvraagbaar.
Ook de Nederlandse Verenging van Ziekenhuizen vindt dat ziekenhuizen als particuliere organisaties niet onder deze wet vallen. De NVZ vindt dat ziekenhuizen al veel transparantie bereikt hebben, zowel naar de toezichthouders als naar het publiek. Verdergaande verplichtingen zou de cultuur ten aanzien van het melden van incidenten kunnen schaden.
De wetenschappers zijn gematigd positief. Zij zien een belangrijke rol voor de Informatiecommissaris, vooral in het bevorderen van een cultuur van transparantie. Volgens de wetenschappers wordt de omvang van het probleem door de tegenstanders overdreven. Zij stellen dat academische ziekenhuizen weinig, hooguit 5 informatieverzoeken per jaar krijgen. Zij zien de spanning tussen beslotenheid en openheid als iets van alle tijden. Nieuw is misschien dat de overheid tegenwoordig meer wet van burgers dan de burgers van de overheid. Net als de journalisten dringen de wetenschappers erop aan dat de volksvertegenwoordiging (Tweede Kamer, gemeenteraad) het dagelijks bestuur ‘op de huid zit’ en zich niet met een kluitje in het riet laat sturen waar het gaat om openbaarheid.
Het bedrijfsleven wijst op de kwetsbare relatie tussen bedrijven en overheid en waarschuwt voor de mogelijke bedreiging daarvan door actieve openbaarheid of het informatieregister. Bedrijven geven aan de overheid veel informatie, die om concurrentie- en veiligheidsreden niet in verkeerde handen mag komen. Zij waarschuwt: als de wet ongewijzigd wordt ingevoerd, dan zal de veiligheidscultuur onder druk komen staan. Bedrijven zullen geneigd zijn minder melden aan de overheid.
Van de kamerleden toonden in hun vraagstelling de leden van PvdA. GroenLinks en D’66 zich positief over het wetsvoorstel; de VVD was kritisch.
Verslag van Tineke Rouschop.

Start atelier Actieve Openbaarheid

Op 4 juni kwamen de deelnemers aan het atelier Actieve Openbaarheid van WABO-dossiers voor het eerst bij elkaar. De studenten, docenten, archivarissen en professionals brengen elk hun eigen kennis en ervaring in, wat een levendige brainstorm opleverde, met veel onderwerpen en vragen. Gezamenlijk kwam men tot de conclusie dat vier thema’s in het atelier centraal moeten staan.
Allereerst de afbakening. “Waar hebben we het over en wat bedoelen we?”  In dit thema brengen we de begrippen in kaart die in verschillende contexten gebruikt worden voor actieve openbaarheid. De discussie over begrippen brak direct los. Tweede thema is de behoefte aan actieve openbaarheid versus varianten voor actieve openbaarheid. Dit thema onderzoekt waaraan verschillende groepen behoefte hebben. “Hoe actief wordt overheidsinformatie openbaar gemaakt? Wat denken burgers, bedrijven, bestuurders, journalisten aan bij actieve openbaarheid”. Het derde thema draait om actieve openbaarheid by design. Dit thema onderzoekt de vraag of actieve openbaarheid by design in te regelen is, zoals de nota Open Overheid voorstelt. “Hoe organiseren we actie openbaarheid” Het atelierteam kijkt naar de inrichting van de informatievoorziening ‘binnen’ de overheidsorganisatie, tot het moment dat de informatie actief openbaar gemaakt wordt. Het laatste thema is de juridische aspecten van actieve openbaarheid. Dit thema onderzoekt de mogelijkheden en belemmeringen die wet- en regelgeving stellen aan openbaarheid.
Het begin is er. De levendige gedachtewisseling binnen het atelierteam belooft veel goeds. De studenten, docenten respectievelijk professionals nemen hun eigen invalshoeken en kritische vragen mee. Het gezamenlijke onderzoek naar Actieve Openbaarheid van WABO-dossiers floreert daarbij.
Meer weten of meedoen? Mail naar Erika Hokke erika@stroomin.nl