Atelier Documenteren van de samenleving

Nieuwsbrief September 2014, nr. 1

Op 1 september is het archiefatelier Documenteren en van de Samenleving (DS) gestart en is de website www.archiefateliers.nl in de lucht. Op initiatief van het Platform Archiefonderwijs en Onderzoek werken studenten, docenten en onderzoekers van archiefopleidingen samen met professionals van praktijkorganisaties en externe experts aan het oplossen van de vraag naar de rol van een archivaris in de huidige zichzelf (digitaal) documenterende samenleving.
Het Atelier DS zoomt in op verschuivingen binnen de archiefwereld: op het belang van particuliere archieven, van de rol van de samenleving als het om waardering en behoud van archieven gaat en van digitale en sociale media. Heeft de archivaris hierin een rol en zo ja, is dat dan een faciliterende, regisserende of innoverende rol? En wat vraagt de huidige samenleving van archivarissen?

In sprints van vier tot vijf weken, op verschillende praktijklocaties en in Open Ateliers met input van gastsprekers uit binnen- en buitenland leggen de deelnemers elkaar hun resultaten voor en spreken zij af waarmee zij de komende weken aan de slag gaan. Professionals en geïnteresseerden uit de archiefwereld en verwante werkgebieden zijn van harte uitgenodigd om aan de Open Ateliers deel te nemen en zich daarvoor aan te melden bij: Liane van der Linden (Atelier DS): lvanderl@upcmail.nl

De deelnemers aan Atelier DS zijn de archiefopleidingen van de Hogeschool van Amsterdam, de Reinwardt Academie, de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit van Leiden. De deelnemende praktijkinstellingen zijn het Archief Eemland, Imagine IC, het Stadsarchief Amsterdam, het Streekarchief Midden-Holland. Hun onderzoek en specifieke onderzoeksvragen zijn te lezen op de website www.archiefateliers.nl

Atelier DS werkt nauw samen met het Atelier Actieve Openbaarheid (AO) en presenteert zich dan ook in een gezamenlijke website, waarop alle activiteiten en (tussentijdse) onderzoeksresultaten te volgen zijn. De Nieuwsbrief Archiefateliers zal maandelijks uitkomen en geeft een terugblik en een vooruitblik op de Open Ateliers, naast nieuws over het lopende onderzoek. Atelier DS en Atelier AO worden financieel ondersteund door het programma Archief2020.

1e Open Atelier DS:  Het recht om vergeten te worden, Donderdag 25 september, 12.30-14.30 uur

Gastsprekers: Bart van der Sloot, onderzoeker aan het Instituut voor Informatierecht van de UvA en Peter van Beek, gemeentearchivaris van Ede en lid van BRAIN en KVAN.Het tweede uur wordt besteed aan het lopende onderzoek van de studenten. Zij vullen dit uur zelf in.

Locatie: Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32, 1017 HL Amsterdam
Het stadsarchief is bereikbaar per tram (tram 16 en 24, halte Keizersgracht)Wil je deelnemen aan het Open Atelier? Stuur dan een e-mail naar Liane van der Linden, lvanderl@upcmail.nl

Eerste scrum

De eerste scrumbijeenkomst van het atelier Documenteren van de Samenleving vond plaats in het Stadsarchief Amsterdam. Studenten van de Reinwardt Academie, de Universiteit van Amsterdam en de Rijksuniversiteit vanLeiden maakten kennis met elkaar, met de onderzoekers van de archiefopleidingen en de professionals uit de praktijk.

Na een korte introductie door Els van den Bent en Liane van der Linden over het atelier als speciale onderwijsvorm presenteerden de deelnemers hun onderzoeks-projecten. Vervolgens werd in kleine groepjes doorgepraat en -gevraagd over elkaars onderzoeksvragen en onderzoeks-opzet. Susanne Neugebauer (Hogeschool van Amsterdam) schoof als vliegende keep even bij elk groepje aan en vatte de discussies mooi samen in een aantal terugkerende  thema’s: de informatie-overload, het participatief verzamelen van archiefmateriaal en het gebruik van trends en trendanalyses. 

De archivaris lijkt machteloos te staan tegenover de almaar uitdijende community of records. Probeert hij deze te sturen dan wel te begeleiden, zoals het Archief Eemland met het programma Het Bewaren Waard en het Stadsarchief Amsterdam met hun trendanalyse voor ogen hebben? Gaat hij participatief acquireren zoalsImagine IC in Amsterdam-Zuidoost te werk? Of is hij bereid, zoals het Streekarchief Midden Holland, om na grondig onderzoek naar Twitteraars en de informatie die zij opslaan, te erkennen dat hij hier misschien wel helemaal geen rol in heeft? Participatie blijkt in alle projecten een belangrijk thema: wat is de motivatie van mensen en van organisaties om hun archief te willen bewaren? En hoe kunnen archiefinstellingen – in samenwerking met diezelfde mensen en organisaties – hierop inspelen? Tenslotte de trends en de trendanalyse: wat moet een archivaris eigenlijk met Twitter en Facebook? Hoe moeten het Stadsarchief Amsterdam en Imagine IC keuzes gaan maken bij het selecteren van archieven uit het enorme aanbod in Amsterdam en Amsterdam-Zuidoost? De levendige discussies zullen een vervolg gaan krijgen in de Open Ateliers, te beginnen op 25 september met als controversieel thema ‘het recht om vergeten te worden’.

Mirjam Schaap, Stadsarchief Amsterdam

Het recht om te worden vergeten

Het eerste Open Atelier heeft als thema ‘het recht om vergeten te worden’. Aanleiding is de Data Protection Regulation die vorig jaar door het Europese parlement ter bekrachtiging naar de Europese raad van ministers is gestuurd. Deze regeling waarborgt het recht van onderdanen van de EU-lidstaten om van informatieverschaffers te eisen dat zij verwijzingen naar persoons-gegevens verwijderen als deze onjuist, niet relevant of niet meer relevant zijn. Ook wordt in dit kader gedacht aan de uitspraak van het Europese Hof dat Google op verzoek van personen zoekresultaten in Europa moet verwijderen. Bovendien  scherpt de regeling de al langer geldende eis aan dat individuen toestemming moeten geven voor de bewerking van hun persoons-gegevens. Aan hun toestemming moet het woord ‘expliciet’ worden toegevoegd.

De Data Protection Regulation wordt breed gesteund door het parlement en door organisaties die privacybescherming nastreven. Maar archiefinstellingen in heel Europa, de ICA en genealogische verenigingen wijzen het af. Zij zien aankomen dat door de dataprotectiewet alle persoonsgegevens, wanneer die niet meer relevant zijn voor de context waarin ze zijn verzameld, uit de registraties worden verwijderd. Dat zou betekenen dat veel historisch onderzoek onmogelijk wordt. En zo wordt de missie van het archiefwezen om de samenleving te documenteren behoorlijk gefrustreerd door regels ter bescherming van het recht op de eigen identiteit.

In het Open Atelier gaan twee gastsprekers op het thema in: Bart van der Sloot licht de principes van de regeling toe en Peter van Beek de bezwaren van archiefinstellingen. Daarna volgt onder leiding van Theo Thomassen een discussie met de deelnemers en bezoekers van het Open Atelier. Aansluitend geeft Thomassen van 15.00 tot 18.00 uur een college over hetzelfde onderwerp als onderdeel van het vak Vergelijkende archiefwetenschap.

Wie dit college wil bijwonen, kan zich (als het er niet teveel zijn) uiterlijk 23 september melden bij: t.h.p.m.thomassen@uva.nl.

Theo Thomassen, Universiteit van Amsterdam