Atelier Documenteren van de Samenleving
November 2014, nr. 5

In deze Nieuwsbrief een uitnodiging om deel te nemen aan het Open Atelier ‘Actuele communicaties en hun actoren’ en het PIVOT-symposium op 20 november en een terugblik op het tweede Open Atelier. Daarnaaststudent aan het woord en overig nieuws. Meer weten? Kijk op www.archiefateliers.nl

Open Atelier | Actuele communities en hun actoren

Het Atelier Documenteren van de Samenleving (DS) onderzoekt op 20 november tijdens een Open Atelier de theorie en praktijk van waardering en verwerving van particuliere archieven. Ingezoomd wordt op de identificatie van actuele maatschappelijke groeperingen en hun actoren. Wie zijn zij? Wat vertegenwoordigen zij? Wat is hun rol? Wat die van de archivaris? En hoe beïnvloeden hun verwachtingen de archiefpraktijk? Het zijn terugkerende vragen voor het Archief Eemland, Imagine IC, Stadsarchief Amsterdam en het Streekarchief Midden-Holland. Alle vier werken zij binnen het Atelier DS aan een specifiek participatieproject. Het SAA stelt op basis van een Amsterdamse trendanalyse een specifieke actorenlijst samen. Het SAMH zoomt in op de sociale interactie van Twitter-communities, terwijl Archief Eemland onderzoekt hoe het rond het project Het Bewaren Waard zelf een community kan opzetten. En Imagine IC legt het accent op methodologische actualisering van participatiemethodes.

Ieder stuit in zijn participatiewerk op specifieke vragen en een aantal daarvan wordt tijdens het Open Atelier aangescherpt door een panel van specialisten uit de brede erfgoedwereld: Paul van de Laar (directeur van het Museum Rotterdam) is een voorloper op het gebied van participatief verzamelen. Floortje Vantomme werkt bij Tapis Plein, het Belgische expertisecentrum voor cultureel (immaterieel) erfgoed dat methodieken en tools ontwikkelt om een breed publiek actief bij de erfgoedpraktijk te betrekken. Het derde panellid, Dick Rijken (lector digitale media bij de Haagse Hogeschool), is een specialist op het gebied van  online communities.

Onder leiding van Hester Dibbits (lector cultureel erfgoed bij de Reinwardt Academie) reageren de panelleden op de ervaringen van de vier praktijkinstellingen. Irene Stengs van het Meertens Instituut plaatst de discussie in een theoretische context met een aansluitende column over wat communities in deze tijd betekenen. Waarna de reacties van de panelleden en de columniste in de vorm van vragen en stellingen aan het hele atelier worden voorgelegd.

Zo wil het Open Atelier studenten, onderzoekers en archivarissen nieuwe inzichten en opdrachten meegeven aan de (deelnemende) archieven. En zo draagt Atelier DS bij aan de ontwikkeling van waarderingsmethodieken voor (particuliere) archieven. Over de totstandkoming van de huidige waarderingsmethodieken bij archieven organiseert PIVOT (Project Invoering Verkorting OverbrengingsTermijn) een symposium voorafgaand aan het Open Atelier. Aansluitend geeft Theo Thomassen (UvA, Vergelijkende Archiefwetenschap) een verdiepend college over het thema.

Wie wil meedoen aan het Open Atelier kan zich aanmelden bij Liane van der Linden, lvanderl@upcmail.nl. Voor het college Vergelijkende Archiefwetenschap graag een email naar Theo Thomassen,t.h.p.m.thomassen@uva.nl.

Open Atelier, Participatie in archieven is een programma van Atelier DS en Imagine IC.

Open Atelier:       12.30 – 14.30 uur
College:            15.00 – 18.00 uur
Locatie:            Imagine IC, Frankemaheerd 2, Amsterdam ZO

PIVOT-symposium | Waarderingsmethodieken bij het documenteren van de samenleving

Op donderdag 20 november organiseert het Atelier Documenteren van de Samenleving (DS) met oud-medewerkers van PIVOT bij Imagine IC een symposium en een Open Atelier over actuele waarderings-methodieken.

PIVOT staat voor Project Invoering Verkorting OverbrengingsTermijn. Dit project werd in 1992 opgezet door de Rijksarchiefdienst om te kunnen voldoen aan de eisen van de nieuwe Archiefwet. PIVOT formuleerde een algemene selectiedoelstelling én een nieuwe selectiemethodiek. Met het te bewaren materiaal moest op hoofdlijnen een reconstructie kunnen worden gemaakt van het handelen van de overheid ten opzichte van haar omgeving. En niet archieven werden aangemerkt als onderwerp van waardering, maar de processen waardoor die archieven waren gegenereerd. In 2007 werd in het rapport ‘Gewaardeerd Verleden’ van het Nationaal Archief weer een nieuwe waarderingsmethodiek en een nieuwe selectiedoelstelling vastgesteld. Nu moesten met het te bewaren materiaal (geselecteerd op basis van structuur-, risico- en trendanalyses) individuen, organisaties en maatschappelijke groeperingen hun geschiedenis kunnen ontdekken en het verleden van staat en samenleving kunnen reconstrueren. Zo werden behalve overheidsarchieven ook particuliere archieven onderwerp van selectie: niet alleen het overheidshandelen, maar de hele samenleving moest worden gedocumenteerd.

In het symposium op 20 november zal de PIVOT-aanpak worden vergeleken met die van ‘Gewaardeerd Verleden’ aan de hand van vragen als: is een integrale waardering van overheids- en particulier archief wenselijk en mogelijk? Wordt in de nieuwe aanpak het historisch motief in de archiefselectie geherintroduceerd en hoe nieuw is eigenlijk de nieuwe aanpak? Bert de Vries (Historisch Centrum Overijssel), verwoordt in zijn inleiding de PIVOT-benadering. Hierop wordt vanuit verschillende invalshoeken gereageerd door vier sprekers, onder wie Charles Jeurgens (Archiefwetenschap, Universiteit Leiden) van ‘Gewaardeerd Verleden’. Daarna leidt Theo Thomassen (Archiefwetenschap, Universiteit van Amsterdam) een debat met de zaal.

Aansluitend organiseert Atelier DS het 3e Open Atelier over actuele waarderingsmethodieken en de acquisitie van particuliere archieven. Een panel van denkers en doeners uit de archief-, erfgoed en communicatiewereld neemt de participatieactiviteiten van Archief Eemland, Stadsarchief Amsterdam, Streekarchief Midden-Holland en Imagine IC onder de loep. Hester Dibbits (Cultureel Erfgoed, Reinwardt Academie) verschuift het perspectief van de publieke discussie van museaal naar archivistisch waarderen en van identificeren naar participatief acquireren. ‘s Middags tussen 15.00 en 18.00 uur zet Theo Thomassen met zijn studenten de bevindingen van het PIVOT-symposium en het Open Atelier op methodologisch gebied nog eens op een rijtje.

Het symposium is toegankelijk voor oud-PIVOT-medewerkers en leidinggevenden bij erfgoedinstellingen. Zij worden uitgenodigd zich aan te melden.

Tijd: 10.00 – 12.00 uur

Plaats: Imagine IC, Frankemaheerd 2, Amsterdam ZO

Terugblik op Open Atelier | Masterclass met Laura Millar

Op 30 oktober gaf de Canadese archivaris Laura Millar een masterclass tijdens het Open Atelier, waarin ze dilemma’s van de atelieronderzoekers besprak en dwarsverbanden legde.

Yente Christiaanse van het Stadsarchief Amsterdam (SAA) wilde weten hoe je waardering en selectie toepast op archieven. Hoe voorkom je gaten in het geheugen van het Amsterdam? Hoe ga je tenslotte om met de subjectieve actorenlijst van de trendanalyse? Waarderen is immers een subjectieve handeling, 20141030_162137gebonden aan een gemeenschap (zoals van Amsterdam) en aan de tijd. Lauren Romijn van het Streekarchief Midden-Holland (SAMH) beseft dat een archivaris andere vaardigheden nodig heeft in een digitale context en bij het delen van informatie op sociale media. Maar welke vaardigheden zijn dat? En op welk niveau, lokaal of nationaal, is het effect van sociale media het sterkst? Zij ziet ook het belang van een steeds wisselende samenstelling van haar (digitale) netwerk. Marieke Houtekamer van Imagine IC vraagt zich af of bestaande waarderingsmethodieken toereikend zijn voor een participatieve benadering van waardering. En als je op een participatieve manier je collectie samenstelt, in welke mate is die dan representatief? Bij Archief Eemland onderzoekt Mariam Heijne hoe ouderen geholpen kunnen worden bij het omgaan met het technische aspect van Het Bewaren Waard om hun ‘schoenendoos’ online te delen. Hoe kun je deze doelgroep alsnog bereiken? Zouden jongeren ouderen kunnen helpen? Mariam gaat zich de komende tijd meer richten op een jongere doelgroep.

Volgens Laura Millar heeft de archivaris in de toekomst vier belangrijke taken:

20141030_1307231. Het bewaren van archieven in een archief instelling;
2. Het faciliteren en adviseren van andere partijen in het bewaren van hun archieven;
3. Het bouwen van tools om archieven nog beter te kunnen bewaren;
4. De samenleving bewust maken van de waarde van (bepaalde) archieven.

De vier atelierorganisaties vertegenwoordigen elk een of twee rollen uit bovenstaand rijtje. Gezamenlijk leiden ze tot de noodzakelijke samenwerking van de onderzoekers, waartoe Lauren Romijn tijdens haar pitch een oproep deed, omdat deze samenwerking niet plaatsvond. Laura Millar gaf in haar reactie de organisaties veel goede adviezen mee. Zoek bijvoorbeeld als archivaris de verbinding op met de samenleving, toon betrokkenheid en bouw aan relaties. Wees daarbij helder in je beslissingen, deel je passie voor archieven en geef interessante voorbeelden. Laat bovendien het idee los dat je als archivaris het beste weet hoe het moet. En tot slot: “just do something!”

Lauren Romijn (Reinwardt Academie) en Eveline van der Hulst (SAMH)

Student aan het woord: Mariam Heijne

Bij Archief Eemland (AE) houd ik mij bezig met een onderzoek omtrent Het Bewaren Waard (HBW). Het onderzoek startte door vanuit het oogpunt van AE te kijken wat HBW nog verder voor AE kan betekenen op het vlak van acquisitie. Hiervoor is geanalyseerd wat de deelnemers bewaren in hun schoenendozen en wat AE bewaart. De conclusie is dat de fotocollecties van mensen goed aansluiten bij AE, maar dat de andere vormen van documentatie procesgebondenheid of een andere vorm van samenhang mist. Mijn advies van 23 oktober houdt in dat AE HBW goed zou kunnen gebruiken bij de actieve acquisitie van fotomateriaal. Die mogelijkheid is er al, maar er is niemand voor aangewezen en er is geen acquisitieplan voor. Dit plan zal door iemand anders gemaakt moeten worden.

Mijn volgende stap is het betreft het tweede deelonderzoek, waarin ik naar HBW zal kijken vanuit het oogpunt van de (potentiële) deelnemer. Hoe kan de motivatie en participatie bevorderd worden? Een uitvoerig publieksonderzoek is inmiddels in volle gang. Enquêtes lopen nog en zelf ben ik mensen gaan interviewen op onder andere de 50PlusBeurs. Veel mensen vonden het geen fijn idee dat hun materiaal op internet komt te staan. Veel oudere mensen missen de handigheid met de computer. Maar het leek vooral geen prioriteit te zijn van mensen om iets met hun materiaal en verhalen te doen. Toch waren er ook veel positieve reacties, maar weinig nieuwe aanmeldingen op HBW. Wat weerhoudt mensen? Wanneer willen ze deelnemen? Daar ga ik proberen achter te komen.

Mariam Heijne (Reinwardt Academie)

Open Atelier | Aankondiging

Op donderdag 11 december organiseert Atelier DS een Open Atelier, waarin het accent zal liggen op  publieksparticipatie. De atelierbijeenkomst vindt plaats bij Archief Eemland in Amersfoort. Meer informatie over het Open Atelier staat binnenkort op onze website, www.archiefateliers.nl.

Interactieve bijeenkomst met Mark van Twist

Op donderdag 20 november organiseert het bestuur van de Kring van Zuid-Hollandse Archivarissen een interactieve bijeenkomst met hoogleraar bestuurskunde Mark van Twist in Den Haag. De bijeenkomst zal gaan over de gevolgen van de systeemanalyse die is opgesteld in opdracht van de Nederlandse School voor het Openbaar Bestuur (NSOB). Als resultaat van de door NSOB uitgevoerde systeemanalyse van de Nederlandse gemeenten krijgen archivarissen te maken met de vraag hoe zij nu en in de toekomst greep kunnen krijgen op die instellingen en organisaties waarmee gemeenten samenwerken en/of waaraan zij taken overlaten in het kader van de participatiesamenleving. Wat speelt er bij gemeenten en in de samenleving? Wat is daarvan de neerslag en wat bewaren we daarvan voor de toekomst? En hoe maken we hierin keuzes, op lokaal, regionaal of landelijk niveau? Dat is de grote uitdaging voor de komende tijd. Aanmelden kan tot uiterlijk 10 november via Tamara van Zwol, vanzwol@erfgoedhuis-zh.nl.

Agenda

5 november 2014
Kennisbijeenkomst Open Overheid en archieven
Organisatie: Nationaal Archief en Archief2020
Locatie: Nationaal Archief, Den Haag
Tijd: 14.00 – 17.00 uur

20 november 2014
PIVOT-Symposium
Locatie: Imagine IC, Amsterdam
Tijd: 10.00 – 12.00 uur

Actuele communities en hun actoren
Open Atelierbijeenkomst Documenteren van de Samenleving
Locatie: Imagine IC, Frankemaheerd 2, Amsterdam ZO
Tijd: 12.30 uur – 14.30 uur

22 januari 2015
Slotsymposium Atelier Documenteren van de Samenleving
Meer informatie volgt.

29 januari 2015
Slotsymposium Atelier Actieve Openbaarheid van WABO-dossiers
Meer informatie volgt.

Meer evenementen:  www.archiefateliers.nl/agenda