Atelier Actieve Openbaarheid van WABO-dossiers
November 2014, nr. 6

In deze zesde Nieuwsbrief een uitnodiging om mee te doen aan de masterclass Privacy en Openbaarheid op 25 november, een terugblik op het debat Actieve Openbaarheid: Vanzelfsprekend of niet? en een overzicht van het onderzoeksthema Openbaarheid by design. Daarnaast Student aan het woord en (veel) ander nieuws met een selectie van evenementen.

Wilt u meer weten van dit atelier, mail dan naar Erika Hokke, erika@stroomin.nl of kijk op www.archiefateliers.nl

Open Atelier | Privacy en Openbaarheid ‘by design’
Dinsdag 25 november 2014, (14:30 uur) 15:00-17:00 uur
FLOOR | Kohnstammhuis Wibautstraat 2-4, 1091 GM Amsterdam (broedplaats, 1e verdieping)

Het atelier Actieve Openbaarheid houdt een masterclass over privacy en actieve openbaarheid by design. Het beschermen van persoonsgegevens is een belangrijk aandachtspunt bij het actief openbaar maken van overheidsinformatie. Valt de bescherming van persoonsgegevens in te bouwen in de processen en systemen van de overheid? Dat is de vraag die in deze masterclass centraal staat.

De masterclass start met een inleiding door Bart van der Sloot (Instituut voor Informatierecht UvA, IVIR). Hij gaat in op de bescherming die de privacywetgeving biedt aan burgers. Hoe ver gaat die bescherming? Hoe verhoudt de bescherming van persoonsgegevens zich tot actieve openbaarmaking van overheidsinformatie? Aansluitend spreekt Jaap-Henk Hoepman (Institute for Computing and Information Science Radboud Universiteit en het Privacy & Identity Lab). Hij gaat in op de mogelijkheden van Privacy by design. Zijn stelling “Privacy kun je beschermen door het te ontwerpen”. De masterclass zoomt vervolgens in op de vergunningverlening volgens de WABO (de casus van het atelier Actieve Openbaarheid). Hoe kan informatie in dit proces actief openbaar gemaakt worden, terwijl tegelijkertijd de privacy bewaakt wordt.

Programma

14:30 – 15:00 Ontvangst met koffie/thee
15:00 – 17:00  Masterclass

  • Privacy in wetgeving: wat mag wel en wat mag niet – inleiding door mr. drs. Bart van der Sloot
  • Privacy kun je beschermen, door het te ontwerpen – inleiding door dr. Jaap-Henk Hoepman
  • Privacy beschermen in de WABO-vergunningverlening – behandeling casus, advies van de sprekers

17:00 – 17:30 uur Napraten en borrel

Aanmelden: Erika Hokke, erika@stroomin.nl
Organisatie: atelier Actieve Openbaarheid
Informatie: www.archiefateliers.nl

Actieve Openbaarheid als noodrem | Terugblik op het debat 28 oktober 2014

“Actieve Openbaarheid is net als de noodrem in de trein: misschien heb je ‘m niet nodig, maar het is fijn te weten dat hij er is.” Deze uitspraak deed één van de aanwezigen bij het debat over Actieve Openbaarheid: Vanzelfsprekend of niet? Het debat vond plaats in het Stadsarchief Rotterdam op 28 oktober 2014 onder leiding van Vincent Robijn gingen de sprekers en de zaal met elkaar in debat.

De sprekers waren Michael Mekel (Raad voor Openbaar Bestuur), Bennie Blom (raadslid gemeente Moerdijk), Frank Kasel (bedrijvenplatform Deltalinqs), Jantje Steenhuis (gemeentearchivaris Rotterdam) en Tom Kunzler (Open State Foundation).

In een levendige discussie kwamen vier stellingen aan de orde:

Stelling 1 : Het is een illusie te veronderstellen dat het vertrouwen van de burger in de overheid zal toenemen door actieve openbaarheid.
Stelling 2 : De behoefte aan meer openheid van informatie onder de bevolking wordt zwaar overschat. De huidige WOB voldoet voor de huidige kleine groep geïnteresseerden.
Stelling 3 : Actieve openbaarheid heeft als voornaamste doel het verhogen van de transparantie, maar het is maar de vraag of dit bereikt zal worden. De kans is groot dat meer informatie niet aan het papier wordt toevertrouwd.
Stelling 4 : De overheid moet alle informatie ‘sec’ beschikbaar maken, zonder redactie of samenvatting. Het is aan de burger om de informatie te interpreteren.

Het debat sloot af met de constatering dat aan actieve openbaarheid van overheidsinformatie zowel een aspect van vertrouwen zit (de noodrem van het openbaar bestuur) als een aspect van cultuur.

Lees hier het gehele verslag.

Atelier in actie:  onderzoek naar openbaarheid ‘by design’

Binnen het atelier Actieve Openbaarheid is een centrale vraag hoe je actieve openbaarheid standaard kan inbouwen in het ontwerp van informatiesystemen. Samen met mijn collega Jeroen van Oss (Stadsarchief Rotterdam) en Jan-Willem de Reus (DCMR) proberen we deze vraag te beantwoorden. Het resultaat van het onderzoek is een toetsingsrapport, dat zichtbaar maakt in hoeverre de huidige standaarden op het gebied van records management, zaakgericht werken en datamanagement het toepassen van actieve openbaarheid by design ondersteunen en dat aanbevelingen geeft om deze ondersteuning te verbeteren. We richten ons  binnen het informatiesysteem vooral op een viertal gebieden: metadata, functionele eisen van applicaties , processen en, niet onbelangrijk, het menselijk gedrag.

Als eerste hebben we de metadatastandaarden Toepassingsprofiel Metagegevens Lokale Overheden (TMLO) en het Referentiemodel Gemeentelijke Basisgegevens Zaken (RGBZ) getoetst op de aanwezigheid van metadata met betrekking tot privacy, gebruikersrechten, vertrouwelijkheid en plaats en tijd. Onze eerste voorzichtige conclusie is dat beide standaarden te gebruiken zijn voor actieve openbaarheid by design, mits er enkele aanpassingen worden doorgevoerd. We onderzoeken nader tot op welk aggregatieniveau bepaalde beperkingen moeten worden aangebracht.

We zijn bezig met de toetsing van twee standaarden met betrekking tot functionele eisen van een informatiesysteem (NEN/ISO15489 en de NEN 2082). In een volgende nieuwsbrief kunnen we hier meer over melden.

Ronald Rommelse (Stadsarchief Rotterdam)

Student aan het woord: Mariken Lamers

Binnen het thema openbaarheid ‘by design’ onderzoek ik de component mensen in het archiveringsysteem (geheel van documenten, processen, procedures, regels, mensen, middelen). Mijn onderzoeksvraag luidt; ‘Welke rol spelen mensen naast de gebruikte standaarden en uitgevoerde praktijk bij het actief openbaar maken van informatie in WABO procedures?’

Een begrip dat veel naar voren komt op Atelierbijeenkomsten is ‘bedrijfscultuur’. Actief openbaar maken blijkt niet alleen afhankelijk van technische mogelijkheden maar ook van de cultuur, ofwel van het gedrag van de component ‘mensen’ binnen een archiveringssysteem.

Volgens de Visie Open Overheid laat de praktijk een gebrek aan uitvoering/toepassing van actieve openbaarheid zien. Onderzoek naar het archiveringssysteem richt zich vaak op regels en standaarden. Mijn onderzoek concentreert zich op de manier waarop mensen werken en hoe zij hun gedrag bemiddelen tussen de standaard (hoe het ‘moet’) en de praktijk (hoe het ‘gaat’). Ik wil juist onderzoeken in hoeverre de component mensen bijdraagt aan actieve openbaarheid. Hoe en waar bemiddelen mensen tussen standaard en praktijk? Wat is het resultaat van die bemiddeling?

Naast een afstudeerscriptie, levert mijn onderzoek ook een competentieprofiel op voor medewerkers die betrokken zijn bij WABO-dossiers, toegespitst op het realiseren van actieve openbaarheid.

Mariken Lamers (student HvA)

Open Overheid en archieven

Op 5 november was er in het Nationaal Archief een kennisbijeenkomst over open overheid en archieven. Vanuit het atelier namen we met een aantal onderzoekers deel. Er waren twee sprekers: Guido Enthoven expert op het gebied van open overheid en maatschappelijke innovatie, en Hannah Verhoeff expert op het gebied van Big Data. Na deze inleidende verhalen sloten de deelnemers zich bij een van de sprekers aan voor een discussie.

Naar aanleiding van de bijeenkomst schreef Guido Enthoven het essay ‘Open het systeem’. Lees het essay op: Informatie 2020.
Mee discussiëren? Dat kan via Linkedin groep Open Overheidsinformatie en Archieven

Kamermotie: De overheid moet vaart maken

De kamerbehandeling van de Wet open overheid is uitgesteld. Guido Enthoven liet weten dat de Tweede Kamer op 6 november met brede steun een motie heeft aangenomen, waarin bepleit wordt om nu eens vaart te maken en vier categorieën informatie uiterlijk juni 2015 actief openbaar te maken. Het gaat om onderzoeksrapporten, uitvoeringstoetsen, inkoopinformatie en subsidie-informatie. De motie en de stemuitslag zijn beschikbaar via de Tweede Kamer.

Workshop Domeinconferentie HvA

Op 6 november 2014 vond het domeincongres ‘Big Data Ethiek’ plaats bij het domein Digitale Media en Creatieve Industrie van de Hogeschool van Amsterdam. Atelieronderzoeker en juriste Ñusta Nina (HvA) organiseerde hiervoor een workshop voor de medewerkers van de HvA.  Bart van der Sloot (Instituut voor Informatierecht) schetste het theoretisch kader omtrent openbaarheid, big data en open data. Hierbij lichtte hij toe wat de noodzaak is van openbaarheid en hoe dit een spanningsveld oplevert met privacy, te meer omdat er steeds mee druk ligt op overheden om het economisch potentieel van hun data te benutten.

De workshop bracht veel inzichten in wat de behoeften zijn van burgers omtrent openbaarheid van overheidsinformatie. Tijdens een levendige discussie werden diverse stellingen aan de medewerkers voorgelegd. Erika Hokke (Atelier Actieve Openbaarheid) vatte de twee discussierondes samen.  Er waren zorgen over de bescherming van persoonsgegevens, die wogen vaak zwaarder dan het belang van openbaarheid van informatie. Er werd in twijfel getrokken of de burger wel zou kunnen omgaan met open data, een vertaalslag is vereist. Tot slot werd er opgemerkt dat er al zoveel over personen bekend is, dat er geen privacy meer is.

Ñusta Nina (Hogeschool van Amsterdam)

Agenda

16 december 2014
Open over ons onderzoek
Open Atelier | Reflectiebijeenkomst
Organisatie: atelier Actieve Openbaarheid
Locatie: Stadsarchief Rotterdam

21 januari 2015
Documenteren van de Samenleving
Open Atelier | Slotbijeenkomst

Organisatie: atelier Documenteren van de Samenleving
Locatie: Leiden

29 januari 2015
Actieve Openbaarheid: doen en delen
Open Atelier | Slotbijeenkomst

Organisatie: atelier Actieve Openbaarheid met Nationaal Archief en Expertisepunt Open Overheid
Locatie: Nationaal Archief